27. mei, 2016

In de spiegel

Verkeersongeval

Op 17 september 1925 neemt de achttienjarige Frida Kahlo in Mexico-Stad plaats in een bus, die vervolgens door een tram in de flank wordt gegrepen.  Een ijzeren onderdeel dringt haar lichaam links langs de lies binnen en komt er via de vagina weer uit.

Frida loopt in een moeite door een groot aantal botbreuken op, van het bekken, de rug, het been, en een verbrijzelde voet.

Het is het begin van een lijdensweg naar revalidatie die maanden zal duren.

Haar lichaam is gevangen in een gipskorset en metalen toestellen die op folterwerktuigen lijken. Haar moeder laat spiegels aanbrengen in het baldakijn boven haar bed, zodat ze zichzelf kon zien en dientengevolge ook schilderen. Het is een geniale vondst. Frida is alleen en op zichzelf aangewezen, met haar spiegelbeeld en haar angsten. Zij besluit schilder te worden. Dankzij het schilderen zal zij symbolisch aan haar benarde situatie ontsnappen.

Met een mini-schildersezel die ze op haar goede knie kan plaatsen, met verf en penselen, neemt zij zichzelf tot model. Zoals ook Rembrandt en Van Gogh hebben gedaan zal zij haar levensverhaal aan de hand van zelfportretten vertellen. We zien haar passie, haar lijden, en tenslotte een zekere berusting. Uiteindelijk zal ze haar been verliezen, dat voor het ongeluk al aangetast was door polio, waardoor ze mankte. Ze zal zich de rest van haar leven in een rolstoel verplaatsen

Voor Frida gaat het bij het schilderen niet om stilistische overwegingen en ze heeft er lak aan dat ze tot de avant-garde behoort. Ze is niet bezig met zich de vraag te stellen of ze surrealist of abstract wil schilderen. Wat zij doet is in wezen autobiografisch: een uiterst eenvoudige compositie, met een menselijke figuur in het centrum, met regelmatige penseeltrekken en een uitgestreken licht. Het komt uiterst klaar en simpel over en het doet een beetje aan bidprentjes denken door deze eenvoudige voorstelling.

Wat mij bijzonder opvalt is haar blik. In veel van haar portretten kijkt ze ons recht in de ogen, op een raadselachtige en licht onwezenlijke manier. Zij schildert vaak het soort portret dat je recht aanstaart, waar jij je ook bevindt, ten opzichte van het schilderij. Als je er langs loopt schijnt haar blik je te volgen. We hadden het al eens uitgebreid over dit fenomeen naar aanleiding van wat Nicolaas van Cusa daarover heeft geschreven.