Spacetime, potloodtekening door Miss Teek

Tijdruimte

Mandala

Een gunstige wind bracht deze tekening op mijn desktop.

Het is een originele potloodtekening op wit papier, gescand en aangeleverd in jpg formaat. Zij werd ons bezorgd door een lezer van de website, die onbekend wenst te blijven en zich daarom liever voorstelt als Miss Teek, de leadzangeres van de fictieve rockband: “Miss Teek & the mythical mistakes”.

Ik voelde mij door deze grafische voorstelling bijzonder aangesproken, en probeerde er meer over te weten te komen. Het deed met name aan de Tibetaanse mandala-kunst denken, waarover later meer, en ik was benieuwd of de maker van bovenstaande tekening daardoor beïnvloed zou kunnen zijn.

Wat me nog meer intrigeert is het verband tussen deze tekenkunst en het mediteren als levenskunst. Deze potloodschets geeft een kosmos weer die weifelt tussen dreiging en harmonie. Het is een tekening die het heelal samenvat.

Voldoende redenen om er aandacht aan te besteden.

Tijd

Miss Teek (MT) schreef aanvankelijk een commentaar op onze website, waarin ze meedeelde dat ze onze uiteenzetting over meditatie in het dagboek van de maand april 2015 aanstekelijk vond, zozeer dat zij er zich toe liet verleiden, om ook eens een reactie te plaatsen.

Dat ging eerst echter even mis. De uitvoerige tekst paste niet in het stramien van de commentaarfunctie op onze website, die slechts 160 tekens toelaat.

MT verzocht ons dan ook de zeer onvolledige commentaar weg te halen. “Zonder de rest van de tekst houdt het geen steek. Je kunt het misschien best wissen, als dat kan. De bezoekers hebben er niks aan.”

We hebben het onvolledige commentaar verwijderd, maar we raakten zo verder aan de praat. MT is van mening dat een en ander nog onbelicht is gebleven. “Ik zie meditatie als één van de technieken waarmee we alternatieve bewustzijnstoestanden kunnen verkennen.” We kunnen hier natuurlijk niet op al die andere technieken ingaan, want we moeten een beetje bij de tekening blijven, die ons met andere ogen naar meditatie doet kijken. Voor MT zit daar een creatieve kant aan vast.

Schets

“Het is na het beleven van een alternatieve staat van bewustzijn heel interessant om die belevenis op één of andere manier artistiek uit de drukken. Dat kan van alles zijn: Een gedicht, een lied, een schilderij, een danspasje, een tekening, een pot van klei, een mantra,…”

Hoe onbegrijpelijk en vreemd deze stoffelijke neerslag van de mystieke ervaring op het eerste zicht mag lijken, toch zal vaak blijken dat de gekozen drager een sleutel voor het verhelderen van toekomstige belevenissen of dromen meebrengt.

“Ik vind het boeiend om mijn referentiekader uit te drukken in geometrische figuren in een cirkel.” De meetkundige verhoudingen verwijzen naar cijfers. “De getallen zijn symbolische voorstellingen van wat te begrijpen is, en de begrippen zijn in verhouding tot elkaar weergegeven, door getallen te combineren in één cirkel.”

Het resultaat van deze oefening is een tekening die blijft, en beklijft, daar waar de gedachten vluchtig zijn. Later kan het beeld weer dienen als inspiratie voor volgende experimenten. “Omdat ik het allemaal niet zo precies verwoord krijg, zoals jij dat kunt, ga ik verder aan de hand van een voorbeeldje. Het is niet de bedoeling dat dit zomaar op jouw website terechtkomt.”

Slang

Nu dat vond ik jammer, maar goed, we hebben dat dus uitgepraat, en uiteindelijk mag ik de tekening wel plaatsen, op voorwaarde dat het onder pseudoniem gebeurt. Wat we respecteren. MT is blijkbaar bang dat “teveel mensen die dit op een heel verkeerde wijze zullen interpreteren.”

De mandala vormt een baken in tijd en ruimte, en is de weerslag van een meditatie over de verhouding tussen die twee. “Deze tekening zegt iets over hoe en waarom ik daarin functioneer. De tijd heb ik voorgesteld als een slang die haar eigen staart opeet.”

Dit is merkwaardig. De slang is het enige figuratieve en organische element in deze tekening die verder puur geometrisch is. Bovendien staat zij wel op het punt in haar eigen staart te bijten, maar doet dat nog net niet. Daardoor is er een hiaat, dat belet dat de cirkel in deze schil rond is. Er is een opening wat voor mij op een of andere manier een stuk gevoel toevoegt, bij wijze van vertedering.

Het breekt de hardheid van de meetkunde en de cijfers een beetje. Et zit bovendien een bedoeling achter.

Tol

Wij zijn hier in het westen een rechtlijnige tijd gewend, die zich altijd maar verder lineair ontwikkelt. Hier zien ze een circulaire tijd die zich eeuwig cyclisch herhaald. Dat is een heel andere opvatting van de tijd dan die wij kennen en het laat een oosterse inspiratiebron vermoeden.

De toekomst zet zich om in het verleden, maar moet daarbij door het gaatje van het heden kruipen. Dat heden dragen we de hele tijd met ons mee. De herinneringen uit het verleden vervagen en van de toekomst blijft steeds minder over.

We wandelen in het eeuwige nu en we situeren ons op elk ogenblik ergens in de ruimte. Dat is het hier dat we niet kunnen ontvluchten. Daarom gaan we het nu over de ruimte hebben, en waar we zijn op deze rondtollende planeet.

Ruimte

Tekening detail

Centraal in de tekening staat de visie van de tekenaar op de ruimte. Het is een gemeubelde leegte, een kale, symmetrische vorm die niet richtingloos is, aangezien hij omgeven is door richtpunten. 

“Vooreerst nog even vermelden dat ik tussen tijd en ruimte de twaalf sterrenbeelden van de horoscoop heb getekend, onder de vorm van hun symbolen. Ik wil hier enkel aangeven wat de correcte manier is om te bepalen waar en wanneer we zijn.”

De sterrenbeelden zijn referentiepunten in de ruimte, die de aarde de een na de ander aandoet, in haar baan om de Zon. Daarom zijn deze constellaties in een moeite door ook een baken in de tijd, die elkaar elk jaar cyclisch opvolgen in een eeuwige herhaling. Daarenboven hebben deze sterrenbeelden ook een mogelijke symbolische betekenis, die hier buiten beschouwing blijft.

Voor MT gelden die sterrenbeelden alleen als bakenpunt in de ruimte, in hun astronomische betekenis. Zij wenst uitdrukkelijk geen astrologie te bedrijven. Iedereen mag er natuurlijk in zien of lezen wat hij of zij wil, maar het is toch goed te onderstrepen dat deze tekening niets te maken heeft met horoscopen.

Verband

Het gaat om tijd, ruimte en de relatie tussen beide, een verband dat in wezen wordt door het menselijk ik-bewustzijn aangebracht. Het is dat noodzakelijkerwijze altijd het hier en het nu bewoont.

Tijd, Ruimte en de Geest. Het is een trinitair beeld dat we bij Augustinus zouden kunnen terugvinden. Vandaar de ster in het midden, die je met een beetje goede wil ook als een ruimtelijke figuur kunt zien onder de vorm van een gekantelde en uitgeholde kubus.

“De ruimte heb ik voorgesteld als een zeshoekige ster. Het zijn de zes richtingen waarin we binnen een driedimensionale ruimte kunnen bewegen. Vooruit, achteruit, links, rechts, naar boven of naar onder.”

Het hele probleem is dat driedimensionale op het tweedimensionale medium van het papier weer te geven. Dat is nu het mooie, dat die ogenschijnlijke kubus er diepte aan geeft door er de illusie van een derde dimensie aan toe te voegen.

Centraal

“We hebben tijd, ruimte en hun relatie. Om mezelf te vinden moeten we naar het uiterste onzichtbare centrum van de cirkel. Daarmee bedoel ik niet te beweren dat we wereld en de planeten alleen maar rond mij draaien.” 

Het is geen grootheidswaanzin. Het is natuurlijk wel zo dat het ‘ik’ niet anders kan dan een centraal standpunt innemen, omdat elk van ons aan een lichaam gebonden is, van waaruit we de wereld waarnemen. Iedereen is willens nillens het centrum van zijn eigen tijd en ruimte. Je kunt maar op een bepaald moment op een bepaalde plaats zijn.

De tekening kan dat gevoel op elke kijker overdragen.

De zeshoekige ster heeft een hexagoon als centrum. Met een beetje hulp van de hersenen kun je daarin makkelijk een driedimensionale kubus zien. Deze kubus bestaat dan weer uit een opeenstapeling van 27 kubusjes. Dat zijn 3 lagen van 9 kubusjes, waarvan het binnenste kubusje dus onzichtbaar is.

“Dit binnenste kubusje noem ik mijn adem. k heb gepoogd om de dualiteit van alles, zoals in- en uit- ademen, te illustreren met een verstopt yin yang symbool. De zesentwintig andere blokjes, aan de oppervlakte van de kubus, stellen de letters van mijn alfabet voor.”

Adem

Vanuit de eenheid komt de veelheid. Ademhalingstechnieken behoren tot het abc van de meditatie. Het centrum van het beeld verschuilt zich in de onzichtbare kubus, ergens waar lichaam en ziel elkaar raken. De kubus die geen letter heeft.

“Mijn werkelijkheid is dus dat ik adem. “Ik adem in en uit, en heb zesentwintig letters waar ik mijn adem door kan blazen.” De adem is de drijftocht van het spreken en dit verwijst naar de ontwikkeling van de taal. “Met een beetje creativiteit stelt dit mij in staat om verschillende talen te (leren) spreken. En nu is het de kunst om op de juiste plaats, op het juiste moment, de juiste woorden te spreken of te zwijgen.”

De tekening schept de voorwaarden tot het spreken, maar spreekt zelf niet, toch niet onder de vorm van gearticuleerde taal, wel onder de vorm van symbolen.  Wat ook een taal is, zij het niet onze gewone taal.

Yin en Yang

John Dee en Queen Elisabeth

‘Uit wat ik denk en zeg, op welk moment en op welke plaats ik ben, daaruit worden al mijn ervaringen geboren. Al deze ervaringen zullen dezelfde dualiteit in zich dragen, maar zijn eigenlijk niet verschillend. In- en uit- ademen zijn elkaars tegengestelden en tegelijkertijd vormen ze samen gewoon de ademhaling.”

Inademing en uitademing kunnen niet zonder elkaar en ze moeten met elkaar in evenwicht zijn, om het leven mogelijk te maken. “Vandaar het tweede verstopte yin yang symbool.”

Rien ne se perd et rien ne se crée.  Er gaat niets verloren en er komt niets  bij. De totale som van de energie blijft altijd gelijk in het heelal.

Maar laten we nu eens naar de rand van de tekening kijken. Wat is daar aan de hand? “Buiten deze donkere cirkel nog wat lichtere cirkels getekend zijn, die als het ware hun licht laten schijnen op het centrum.” We kunnen een vijfpuntige ster ontwaren, het pentagram. Die staat hier symbool voor mijn zoektocht naar schoonheid of het gevecht tegen depressie.”

Daarnaast is het ook een symbool voor evenwicht, het tevreden zijn met wat er is. “Ze steunt me om gefocust te blijven door me steeds weer te herinneren aan mijn zoektocht. Als ik binnen de context van meditatie blijf, dan is ze de meditatie.”

Mathematisch

De wiskunde, en met name de getallenleer is prominent in de tekening aanwezig. In feite hangt alles af van wiskundige verhoudingen, die zich in cijfers laten uitdrukken.. “Het schoonste wat deze ster ons ooit heeft geschonken, probeer ik in de cirkel er rond te symboliseren.  Twee maal vijf is tien: de oneven, de even getallen en een nul.”

Behalve lead zangeres van een rockband is MT in het dagelijkse leven ook IT-manager. Wellicht kan dit element mee de fascinatie met getallen uitleggen.

“Het zal wel beroepsmisvorming zijn, maar ik meen dat al wat is, door wiskunde kan worden uitgedrukt. Ik weet dat het een beetje op een darts board lijkt, maar ik wilde de wiskunde tonen.” Aan de hand van de informatica zijn we met zijn allen flink bezig, de hele werkelijkheid in wiskundige termen vast te leggen, onder de vorm van een eindeloze binaire code, die in wezen lineair is, maar op het einde toch circulair wordt, want vroeg of laat zal de slang in haar eigen staart bijten.

Wetenschap is een vorm van kennis, en het is een instrument dat ons helpt de wereld te begrijpen.

Geit

“Er is geen wetenschap zonder wiskunde en ze stelt ons steeds beter in staat om zelf te creëren.”

Kijken we tot slot nog een keer naar de rand van de tekening. “Maar daar stopt het dus niet, want in de uiterste cirkel vinden we nog een ster.” Het blad bleek te klein om er alles op te krijgen en je krijgt het dus niet helemaal te zien. “Je kunt ze maar moeizaam opmerken. Maar het is een zevenpuntige ster: de geit of het godshoofd.”

Deze uitlating van MT heeft ons aan het denken gezet, en we zijn er nog niet helemaal uit. We zijn eens op zoek gegaan naar de betekenis van heptagrammen. We hebben via google een andere zevenpuntige ster gevonden: het Sigillum Dei, of Godszegel, ook wel eens signum dei vivi genaamd, het teken van de levende God.  De benaming Sigillum Dei Aemaeth gaat terug op John Dee (Londen, 13 juli 1527 – Mortlake (Surrey), 1608 of 1609.) Misschien is het leuk hier terzijde enige aandacht aan deze figuur te besteden.

In zijn tijd was hij een groot geleerde en een intellectuele duizendpoot. Zo staat hij onder meer te boek als humanist, filosoof, wiskundige, geograaf, astroloog en adviseur van koningin Elizabeth I. Tevens wijdde hij zijn leven aan alchemie, wichelarij en hermetische filosofie.

Een van de laatste homo universalis zoals de renaissance die kende, te paard op de wereld van de wetenschap als van de magie, twee takken van de menselijke kennisqueeste, die in dezelfde wieg geboren, maar in de zestiende eeuw reeds bezig met uit elkaar te drijven zijn.

John Dee

Als bachelor trok hij volle zalen in de Sorbonne, de Universiteit van Parijs, het intellectuele walhalla van die tijd. Hij ontwikkelde zich tot een eminent wiskundige, gerespecteerde astronoom en erkende navigatie-expert en ligt mee aan de basis van de ontwikkeling van het Britse wereldrijk, waarvoor hij de de term "British Empire" bedacht.

Uiteindelijk verdiepte hij zich in de magie en de hermetische filosofie, waar hij de laatste jaren van zijn leven aan wijdde. In die tijd keek niemand ervan op dat je terzelfdertijd wetenschapper een magiër zou zijn. Het paste in een samenhangend wereldbeeld dat niet veel later aan scherven zou vallen.

Sigillum

Sigillum Dei

Talisman

Mandala betekent cirkel in het Sanskriet.

In het woord sigillum kunnen we het woord zegel ontwaren, zoals dat vroeger met behulp van een zegelstempel in warme was werd aangebracht. Het sigillum dei betekent dus letterlijk Godsstempel. Het gaat terug op een magisch diagram uit de Middeleeuwen. Het bestaat uit twee cirkels, een pentagram en drie zevenhoeken, en het bevat de namen van God en zijn engelen, in een welbepaalde orde, zoals hiernaast afgebeeld.

Het sigillum deed dienst als amulet met een magische functie, reeds volgens een van de oudste bronnen die het vermelden, met name het Liber iuratus uit de veertiende eeuw, een van de oudste en meest invloedrijke teksten uit de middeleeuwse magie. De proloog leert ons dat dit boek is samengesteld om de kernboodschap van de heilige magie te bestendigen, in een tijd van vervolging vanwege de inquisitie. Dit gaat terug op de tijd van paus Johannes XXII. (1316-34).

Het amulet zou de drager in staat stellen macht uit te oefenen over alle schepselen behalve de aartsengelen en het was voorbehouden aan degene die erin slaagde de mystieke aanschouwing van het Goddelijk wezen en de engelen tot stand te brengen. Dit was weggelegd voor de gevorderden in de toenmalige gebeds- en meditatietechnieken, en dat kon in die tijd niet los gezien worden van het christendom dat toen nog niet gespleten was in katholieken en protestanten. Het behoort tot ons gemeenschappelijk erfgoed.

Magie

De tekening was naast een amulet met een magische functie wellicht ook een hulpmiddel bij de meditatie. In zekere zin vormt ze de landkaart van de bovennatuurlijke werkelijkheid die de mystiek zocht te benaderen. Voor die mensen van toen was dat de voorstelling die ze er van hadden: een bovenaards gebied bevolkt met engelen en aartsengelen etc. We kunnen daar nu meewarig omdoen, maar toen was dat bloedserieus.

Het gebruik is wellicht te vergelijken met de mandala’s zoals we die kennen in Indië en Tibet

De term mandala gaat terug op het Sanskriet woord मण्डल en betekent cirkel. Het is een generieke geworden voor een plan, kaart of geometrisch patroon dat de kosmos uitbeeldt in symbolen die naar een metafysische werkelijkheid verwijzen. Het concept heeft een hindoeïstische oorsprong, maar is voornamelijk in he Tibetaans boeddhisme tot bloei gekomen.

Een bijzondere vorm is de zandmandala die, omgeven met rituele ceremonies, wekenlang tot in minutieus detail wordt vervaardigd met kleine korreltjes zand, waarna het later weer ceremonieel wordt vernietigd en aan de natuur (stromend water) wordt teruggegeven. De psychiater Carl Gustav Jung – niet mijn favoriet – zag de mandala als voorstelling van het onbewuste zelf, zo leren we uit de wikipedia.

Zeven

De zevenpuntige ster in de tekening van Miss Teek symboliseert alles wat we nog niet weten of nog niet kennen. Ook de dingen waar we niet over na kunnen denken, maar in geloven. “Het is een woeste geit, die moeilijk in toom te houden is.” Energie is de oorsprong van alles. Het gaat erom onze levenskracht in goede banen te leiden. Het is eerst geloven en dan zien, het hart volgt handelen.

Het komt goed uiteindelijk nog goed uit dat het blad niet groot genoeg was. “Het is niet mogelijk om het goddelijk in één oogopslag te beschouwen. Misschien wel als we sterven.

Ik moet nog veel groeien. Ik ga ervan uit dat niemand weet waarom er iets is. Voorlopig symboliseert deze tekening wat ik geloof.”

Het is niet zo gemakkelijk de innerlijke overtuiging in woorden weer te geven. De tekening vult aan waar de woorden tekort schieten, en omgekeerd geeft de tekst informatie waar je misschien niet zelf op zou komen.

Vragen

We blijven nog met een aantal vragen zitten. Zo is het idee van het onzichtbare kubusje, in het hart van de grote kubus frappant terwijl de zesentwintig overblijvende naar de letters van het alfabet verwijzen. Dat blijft me bij.

Wat ik ook nog zo leuk vind aan deze tekening is dat er zoveel lagen in zitten, waarvan sommige onvolledig weergegeven of alleen gesuggereerd, zoals in het geval van het verborgen yin-yangsymbool. Daardoor verkeert de kijker in de gelegenheid het dieptezicht verschillend in te stellen en daardoor dezelfde tekening steeds met andere ogen te bekijken. De visuele fantasie vult automatisch in wat niet weergegeven is. Zo kun je er bijvoorbeeld ook een holle of een volle kubus in te zien.

Wellicht zit er nog meer achter. Kabbalistiek wellicht, alchimie, astrologie in, en numerologie.Dat het blad te klein was maakt het helemaal te gek. We krijgen de zevenpuntige ster niet in haar geheel te zien. Het beeld is te groot voor het blad, maar we kunnen ons wel indenken hoe het eruit had moeten zien.

I Ching

Wenteling

Een andere naam is het Taiji symbool.

Het bekende yin-yangsymbool () is niet alleen een computersymbool geworden, het is ook in zichzelf een mandala. Daarmee bedoelen we een grafische weergave van het heelal, die tevens de weergave en het voorwerp van meditatie vormt. Het symbool is zowat de handtekening van de Chinese Tao filosofie. Het woord Tao zelf betekent de ongedifferentieerde Eenheid waaruit elk bestaan voortkomt.

De zwarte en de witte helften binnen de omvattende cirkel stellen Yin en Yang voor, respectievelijk de vrouwelijke en de mannelijke primordiale energie, waarvan de wisselwerking aanleiding geeft tot de geboorte van de tastbare wereld.

De curven en cirkels van het symbool suggereren een wentelende beweging om elkaar heen, van twee vormen die elkaars spiegelbeeld zijn, die alleen van kleur verschillen, en die samen een perfecte cirkel vormen. Wij zijn gewend dit in zwart-wit te zien, maar het zwart kan ook een kleur zijn zoals geel of rood.

De twee bolletjes geven aan dat elk in de kern het wezen van de tegenhanger bevat.

Evenwicht

Door de suggestie van omwenteling is het een beeld dat goed de idee die er achter zit, samenvat: twee verschillende krachten die uit elkaar hun betekenis putten, samen ontstaan, van elkaar afhankelijk zijn en voortdurend in elkaar overgaan.

De ene kan niet zonder de ander bestaan, want elk bevat de essentie van de ander. De nacht gaat over in de dag, en de dag in de nacht. De geboorte is de voorafschaduwing van de dood, en de dood maakt nieuw leven mogelijk. Vrienden worden vijanden en omgekeerd.

Het Taoïsme  leert dat dit de aard van onze wereld is, waar alles betrekkelijk is en niets absoluut.

In deze Oud-Chinese voorstelling van de kosmische dualiteit symboliseert yin de vrouwelijkheid (aarde, koude, het noorden, vochtigheid) en yang de mannelijkheid (hemel, warmte, het zuiden, droogte). Die begrippenparen moeten we niet teveel als tegengestelden zien, maar als complementaire (elkaar aanvullende) waarden.

Schouderblad

De oorsprong van yin en yang ligt duizenden jaren terug.

Het principe wordt voor het eerst genoemd in de I Tjing, die stamt van ongeveer 3000 jaar voor Chr. Daarvoor trachtte men het leven te voorspellen, door op bepaalde tijden een schouderblad van een schaap in het vuur te houden, dat dan door de hitte brak. De vorm van de breuk gaf aan wat men van de goden kon verwachten.

Terzelfdertijd vond de ontwikkeling van het schrift plaats. De Chinees leerde schrijven. Aanvankelijk was dat schrift wellicht met magische eigenschappen bekleed en diende het ook om met de bovenaardse krachten te communiceren, maar het betekent terzelfdertijd ook een uitbreiding van het geheugen.

Op het gebarsten schouderblad werd de voorspelling neergeschreven, en die beschreven schouderbladen werden bewaard. Zo ontstond een archief avant la lettre, en op die manier was na te gaan, dat het leven helemaal niet door breuken in een bot te voorspellen was. Of het een goede oogst werd of een slechte, of er al dan niet een ziekte of een plaag uitbrak, liet zich niet voorspellen. Daar helpt geen lievemoederen.

Magie en wetenschap

We kunnen een beetje invloed op ons lot uitoefenen, maar alles samen niet zo veel.

Wat we wel kunnen vaststellen is dat er in de natuur een afwisseling is tussen nacht en dag, tussen winter en zomer, regen en droogte, gezondheid en ziekte etc. De werkelijkheid is in gewisse mate cyclisch van aard en tegengestelden volgen elkaar op. Dit inzicht verschaft troost en biedt een realistische uitkijk op onze verhouding met de natuur.

Elke cultuur worstelt met de vraag hoe we onze slordige wereld kunnen voorspellen en beheersen. De mensheid heeft het altijd aan de stok gehad met de uiterlijke omstandigheden in de natuur, die het verschil kunnen maken tussen overleven of dood, honger of verzadiging, rijkdom en armoede.

Dankzij het schrift kunnen we meer gegevens bewaren en dat op een onveranderlijke manier dan in de tijden dat er nog geen schrift was. Zo ontstond de wetenschap, een nieuwe vorm van kennis die de magie het nakijken geeft, hoewel deze laatst zich niet gemakkelijk gewonnen geeft.

Uiteindelijk komen we tot het besef dat de Tao (het Alles) zich manifesteert in twee tegengestelde waarden die elkaar niet uitsluiten maar juist omhelzen, en die daarom geen dualiteit vormen. Yin (het éne) is niet beter dan yang (het ander) en andersom, ze zijn even-waardig aan elkaar. Evenwaardig betekent in deze gelijk én toch verschillend. Dus niet gelijkwaardig.

Achtvoudig pad

Nabespreking

Invloeden

Oosterse motieven

Een mandala kun je zien als een poging het universum af te beelden in de tweedimensionale ruimte van een tekening op een plat oppervlak. Het is tevens een grafische weergave van een mediterende geest. Dat is precies wat MT ook doet. Ik zal in de nieuwsbrief deze maand hopelijk een aantal van die tekeningen naast elkaar weergeven in de diashow.

Op basis van haar commentaren, kwam het tot verdere research en analyse. Het deed me al snel denken aan Oosterse invloeden. De figuren de Tibetaanse mandalakunst zijn hier al genoemd, maar ook in de Islamitische kunst zijn voorbeelden bekend onder de vorm van kalligrafie, tapijten of tegelpatronen. We hadden het ook over de Tao en dichter bij ons in de middeleeuwen, het sigillum Dei.

Ik werd dan ook zeer nieuwsgierig omtrent de vraag of een van deze stromingen op MT een invloed kan hebben gehad. Zou zij dit onafhankelijk van enige bron ontwikkeld hebben? Dat zou ik straf vinden. Het is een vraag die ik haar per e-mail stelde, benieuwd naar meer details over  meditatie en mystiek, hetgeen past in onze interessesfeer, zoals nog maar eens duidelijk is geworden in het dagboek van vorige maand, april 2015.

We kregen van Miss Theek het volgende vriendelijke antwoord.

Beste Dirk,

De overeenkomst met Tibetaanse mandala’s is inderdaad niet weg te denken. Ik zal zeker niet vrij zijn van invloed uit religieuze en mystieke stromingen allerhande. Ik ben tijdens mijn reis in India op bezoek geweest bij de Dalai Lama, in Dharamsala, om zijn verjaardag te vieren.

En ik heb daar in totaal toch wel ettelijke uren doorgebracht in een rustige ruimte die getooid was met reusachtige afbeeldingen van de bekende mandala's.

Het diagram dat je in bijlage stuurde (zie afbeelding) is, denk ik, ook het achtvoudig pad van de boeddhist. Nu, ik vermoed dat de Tibetaanse mandala zijn oorsprong vindt in de hindoestaanse yantra. Een bekende Tibetaanse mandala is de swastika en dat is dan toch eerder hindoestaans van oorsprong. Yantra, Mantra en Tantra, zijn de instrumenten of technieken die we gebruiken om te reizen en wegwijs in onszelf te worden. Mandala betekent gewoon cirkel.

Literaire bronnen

De eerste maal dat ik helemaal gefascineerd geraakte, was onder invloed van het boek: Leer en ritueel in de hogere magie van Eliphas Levi. Ik zeg niet dat deze meneer het helemaal bij het rechte einde had, maar de tekeningen in het boek legden een knoop in mijn hersenen die ik na verloop van tijd heb kunnen ontwarren.

Éliphas Lévi (Parijs, 8 februari 1810 - aldaar, 31 mei 1875), pseudoniem van Alphonse Louis Constant, was een Frans filosoof, occultist, vrijmetselaar, kabbalist en rozenkruiser. Hij hernieuwde de studie van de esoterische wetenschappen en maakte deze toegankelijk voor een groter publiek.

Ik zie dat boek als een vroege poging om de oosterse filosofie te integreren met het westers katholiek en joods denken. Ik ben dus ook niet vrij van kabbalistische invloeden. Het is spijtig dat iemand dit boek van me heeft gestolen.

Omdat Israel Regardie en Aleister Crowley citeren uit dit werk, heb ik ook grote stukken van hun oeuvre achter de lenzen.

Bio-info

Francis Israel Regardie (geboren Regudy,  17 November 1907 – 10 Maart 1985), beter bekend als Israel Regardie, was een occultist, schrijver, redacteur en uitgever van Aleister Crowley. Hij is bekend als auteur van een reeks boeken, en de bekendmaking van de geheimen van de “Hermetic Order of the Golden Dawn.”

Edward Alexander (Aleister) Crowley (Leamington Spa, 12 oktober 1875 – Hastings, 1 december 1947) was een Britse occultist, schrijver, bergbeklimmer, dichter en yogabeoefenaar. Hij was een invloedrijk lid van verschillende occulte organisaties, waaronder de Golden Dawn en de Ordo Templi Orientis (O.T.O.) Hij is vooral bekend wegens zijn occulte geschriften, in het bijzonder The Book of the Law en verwierf door zijn losbandig leven een kwalijke reputatie die hem de bijnaam 'The Wickedest Man In the World' bezorgde.

Ardennen

Pentakels-aas. Een kaart uit de Rider-Waite Tarot.

Nachtpentakel

Er zit een heel verhaal aan vast.

De eerste keer dat ik zelf aan het tekenen sloeg, had eigenlijk niks te maken met persoonlijke meditatie. Het kwam zo. Ik wou een expositie organiseren voor het werk van een bevriend kunstenaar. En ik wilde dat die ervaring, het bezoek aan de tentoonstelling, een soort meditatie zou zijn voor de bezoeker. We hadden al plannen getekend van een parcours in de vorm van een pentagram, ter grootte van een voetbalveld.

Met de materialen van het bedrijf waar mijn  broer toen werkte, zou de exporuimte relatief makkelijk te bouwen zijn. Om aan te geven wat ik bedoel, gebruik ik graag het voorbeeld van het Alhambra in Spanje. De Islamitische heilige geometrie staar daar in al haar pracht en praal. De vensters, deuren, plafonds, vloeren en muren dansen er samen de Fibonacci, bij manier van spreken. En het laat niemand onberoerd.

Maar er ontstond grote twijfel, bij mijn vriend, of dit allemaal wel praktisch haalbaar was. En toen hebben we er nog iemand bijgehaald en zijn we vertrokken naar de Ardennen.

Nacht

We wisten er een plaats zijn, een grote open ruimte midden in het bos, waar we bij volle maan met het idee konden spelen. Met piketten en touw zijn we er dan ingevlogen. En met spuitbussen verf hebben we een gigantisch pentagram op het gras geschilderd. Zo kon ik aantonen dat er we degelijk plaats genoeg zou zijn voor een omloop met voldoende afstand tussen de kijker en de werken.

Het is er spijtig genoeg nooit van gekomen. We hebben die nacht ook geëxperimenteerd  met alternatieve staten van bewustzijn. En ik schrok toen van hoe mijn vrienden dit zagen. En ik ben afgehaakt. Ik ben helemaal niet geïnteresseerd in de kleuterklas van Anton LaVey en companie.

Bio info

Anton Szandor LaVey, werkelijke naam Howard Stanton Levy, (Chicago (Illinois), 11 april 1930 - San Francisco (Californië), 29 oktober 1997) was een Amerikaanse satanist van Joodse komaf. Hij was de oprichter van de Church of Satan en de grondlegger van het moderne satanisme.

Geometrie

Nu, die hele ervaring had als resultaat dat ik gebeten was van een microbe, het tekenen van geometrische figuren in een cirkel. De eerste cirkels waren dan ook gewoon pogingen om de cijfers weer te geven als figuren: 1 is de cirkel, 2 is ying yang, 3 de driehoek, 4 het vierkant, 5 het pentagoon, 6 het hexagoon. De 7 is wellicht het getal van de leugen, omdat het onmogelijk is, een cirkel in exact 7 gelijke stukken te verdelen. Ik kreeg het gevoel dat ik in de school van Pythagoras was beland.

Daarna kreeg ik de smaak pas goed te pakken. En ik kreeg ook een vernieuwde kijk op alle cirkels waar ik in het verleden door gefascineerd ben geraakt. Met als meest gevorderde resultaat de cirkel die nu bovenaan dit artikel prijkt. Het lijkt mij onmogelijk te stellen dat ik dit los van enige invloed heb getekend. Maar het verhaal dat ik erbij vertel is het mijne en dat is redelijk uniek.

Teleurstelling

Ik twijfel voortdurend over het belang van het vrijgeven van mijn grootste spirituele invloed. Ik wil het wel doen. Maar ik hoop uit de grond van mijn hart dat ik op deze manier niet zal bijdragen aan de huidige teloorgang en regelrechte vernietiging van tot nu toe ongeschonden tradities.

Ik heb het volledig gehad met alle grote wereldgodsdiensten en al die zogenaamde New Age heroplevingen, of hoe je het ook wil noemen. Grote delen van hun kennis is verloren, vervormd of houden ze voor het grote publiek verborgen. Allemaal zijn ze vergiftigd met wereldlijke en materialistisch streven. Echt waar, het meeste van wat de geschiedenis voor onze deur deponeert heeft totaal geen impact meer. De technieken die worden gebruikt kan men inderdaad het best omschrijven als opium voor het volk. En dat kan mijn ins ziens nooit de initiële bedoeling geweest zijn.

Ik heb het meer voor een andere aanpak. Ik ga er nog eens over nadenken en in een volgende mail wat meer uitleg geven. Ik geraak er niet aan  uit of het belang kan hebben voor jouw website en twijfel al helemaal aan het belang voor de zaak zelf.

Denk maar eerder Skull  & Bones, in de plaats van Zenboeddhisme. Normaal zou ik er liever met geen woord over reppen. Maar jij bent, naast schrijver, ook arts. En dat opent een deur waar eventueel begrip door kan. Het lijkt mij namelijk nog altijd de bedoeling om onszelf heler te maken. En ik zie betere resultaten en snellere evoluties bij mensen die bijvoorbeeld op de spoedafdeling van een ziekenhuis werken, dan dat ik dat zie bij mensen die de kerk, de moskee, de synagoge, de tempel, het yogacentrum, en weet ik veel wat nog meer, bezoeken.

Skull & bones

Schedel, beenderen en vrijmetselaarsymbolen.

Geheim genootschap

Er kleeft een morbide geur aan.

Naar aanleiding van de redelijk duistere toespeling van MT omtrent The Order of Skull and Bones ben ik toch eens gaan googelen. Het blijkt om een geheim genootschap van studenten van de beroemde Yale-universiteit in Connecticut te gaan, een van de acht gereputeerde universitaire instellingen die samen de Ivy Leage vormen.

Wat deze broederschap precies doet, is niet bekend, maar wel dat er opvallend veel invloedrijke figuren uit de politieke en zakenwereld uit voortkomen, onder meer de twee presidenten Bush, vader en zoon.

Skull & Bones, werd in 1832 opgericht en was aanvankelijk een mannenclub. Pas in 1992 werd het lidmaatschap voor vrouwen opengesteld.Het genootschap heeft een tempel (The Tomb) op het terrein van de Yale-universiteit. Verder bezit het genootschap ander vastgoed alsmede kunst en historische voorwerpen van onschatbare waarde.

De geheime sfeer er omheen en de grote invloed die het gezelschap blijkbaar weet uit te oefenen, gaf aanleiding tot allerlei speculaties en theorieën, waaronder ook een aantal malle. We zullen de volledige waarheid wellicht nooit weten, aangezien de betrokkenen zelf geen opheldering verschaffen.

Nihil obstat

Van MT kregen we nog een e-mail, waarin zij meldt geen bezwaar ertegen te hebben als ik haar ideeën bekend maak. “Je mag alles gebruiken wat ik schrijf in deze mails. Zet er gerust Dirk van Babylon onder, of eender welke naam, zolang je mijn werkelijke naam niet vermeldt. Ik heb mijn echte naam tot nog toe enkel voor job sites, Hotmail, LinkedIn en Facebook gebruikt. Alle andere dingen die ik op het internet doe gebeuren onder valse namen.”

Tot slot kunnen we gewoon terugkeren naar waar we begonnen zijn: Mediteren.

MT ziet dat best in groep gebeuren: “Het schiet me te binnen dat er nog iets stond, in mijn eerste commentaar dat ik schreef op de site, die de mist is in gegaan. Iets dat ik vergeten te herhalen ben in de latere communicaties. Het lijkt me even krachtig als de mandala, zo niet nog sterker, om ervaringen te delen met anderen. Dat kan bijvoorbeeld door de belevenissen bij het mediteren aan iemand te vertellen.”

Dat is mooi natuurlijk, maar de vraag is dan wel aan wie. Het zal snel duidelijk worden dat je dit soort vertelling niet aan de eerste de beste kwijt kunt. Velen zouden niet geïnteresseerd zijn, of het alleen maar eng vinden. Het is niet zo eenvoudig, in aanraking te komen met anderen die meditatie boeiend vinden en open staan op de ervaringen van anderen. Wat je wel kunt vinden, op het internet of via andere media, is een aantal goeroes, maar of dat dan de oplossing is?

Groepsgebeuren

“Ik heb het niet zo voor die goeroes,” schrijft MT. “Ik kan fout zijn maar een groep gelijkgezinden lijkt mij voldoende. Met een groep een rustige ruimte betrekken. Samen mediteren. Uitdrukking geven aan de belevenis bijvoorbeeld onder de vorm van een mandala.

Het dan vertellen en uitleggen aan de groep, en antwoorden op de vragen uit de groep. Dat lijkt me de veiligste manier. En dat is ook heel toegankelijk voor iedereen.”

“Het is gewoon mijn persoonlijke voorkeur om die ervaringen te verdiepen of versterken met gebruik van mantra, yantra en tantra. Ik geloof dat ik mijn hersenen op die manier kan conditioneren, voor een stuk. Het is een vorm van hersentraining, meer niet. ‘Cognitive Bias Modification’ is wat ook gebeurd tijdens Aghori rituelen. Maar appels vullen de maag even goed als peren, en andersom. Alle wegen leiden naar Rome en op iedere potje passen veel dekseltjes.

Kundalini yoga doe ik om eerst tot een goede relaxatie te komen. Maar dat is gewoon met een filmpje dat ik al enkele jaren gebruik. Ik zet mijn laptop dan gewoon voor me de grond. Je gaat er als vanzelf van in meditatieve toestand. ‘k Zal eens zoeken, misschien is dat intussen ook op Youtube te vinden.

Maar ik wou dus vooral ‘praten met anderen over meditatieve ervaringen’ toevoegen aan de Te Doen lijst voor een snellere en veilige vooruitgang in onze geestelijke ontwikkeling.

Slotsom

We zullen dit artikel over mandala’s en mediteren hier stopzetten. Meer gaan we er voorlopig niet over vertellen, al is het onderwerp nooit uitgeput. Het verhaal van MT heeft ons bijzonder geboeid en we zijn haar dan ook zeer dankbaar dat ze dit alles met ons heeft willen delen. Degenen die hier iets willen toe bijdragen kunnen een korte commentaar kwijt via de commentaartekst. Voor langere teksten kunt u in het gastenboek terecht. Of u kunt rechtstreeks naar ons mailen via ‘Direct Contact.’